Σε μια περίοδο όπου η κοινωνική συμπερίληψη και η ηθική της τεχνολογίας αναδεικνύονται σε κεντρικούς πυλώνες της κρατικής πολιτικής, η Βουλή των Ελλήνων προχώρησε στην πλήρωση των ηγετικών θέσεων δύο κορυφαίων γνωμοδοτικών οργάνων. Η Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας, κατόπιν πρότασης του υπουργού Επικρατείας Άκη Σκέρτσου, παρείχε θετική γνωμοδότηση για τον διορισμό του Στέλιου Κυμπουρόπουλου στην προεδρία της Εθνικής Αρχής Προσβασιμότητας (ΕΑΠ) και του Χαράλαμπου Τσέκερη στην προεδρία της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής (ΕΕΒΤ).
Η Στρατηγική Σημασία της Εθνικής Αρχής Προσβασιμότητας
Ο διορισμός του Στέλιου Κυμπουρόπουλου, ψυχιάτρου και μέχρι πρότινος ευρωβουλευτή, στην κεφαλή της ΕΑΠ, δεν αποτελεί απλώς μια πολιτική επιλογή, αλλά μια κίνηση με ισχυρό συμβολισμό και ουσιαστικό περιεχόμενο. Η ΕΑΠ, η οποία υπάγεται απευθείας στον Πρωθυπουργό, έχει ως αποστολή τη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης των ατόμων με αναπηρία σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής και οικονομικής ζωής. Ο κ. Κυμπουρόπουλος, έχοντας δώσει μακροχρόνιους αγώνες για τα δικαιώματα των ΑμεΑ σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, καλείται τώρα να μετουσιώσει την εμπειρία του σε εφαρμοσμένη πολιτική.
Οι προκλήσεις για την ΕΑΠ είναι πολυεπίπεδες. Πέρα από τη φυσική προσβασιμότητα στους δημόσιους χώρους και τις μεταφορές, η ψηφιακή προσβασιμότητα αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα. Στην εποχή του ψηφιακού μετασχηματισμού του κράτους, η διασφάλιση ότι οι πλατφόρμες και οι υπηρεσίες είναι φιλικές προς όλους τους πολίτες, ανεξαρτήτως περιορισμών, αποτελεί προϋπόθεση για τη δημοκρατική λειτουργία της κοινωνίας. Η Αρχή οφείλει να λειτουργήσει ως οριζόντιος συντονιστής μεταξύ των υπουργείων, επιβλέποντας την εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία.
Τεχνοηθική και Τεχνητή Νοημοσύνη: Η Αποστολή του Χαράλαμπου Τσέκερη
Στο μέτωπο της επιστήμης και της τεχνολογίας, ο διορισμός του Χαράλαμπου Τσέκερη στην προεδρία της ΕΕΒΤ έρχεται σε μια συγκυρία όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) αναδιαμορφώνει την καθημερινότητα. Ο κ. Τσέκερης, με πλούσιο ερευνητικό έργο στην ψηφιακή κοινωνιολογία και την ηθική της τεχνολογίας, αναλαμβάνει τα ηνία ενός οργάνου που καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην καινοτομία και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η ΕΕΒΤ δεν περιορίζεται πλέον στα κλασικά ζητήματα της βιοηθικής, όπως η γενετική ή η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Η προσθήκη της «Τεχνοηθικής» στον τίτλο της αντικατοπτρίζει την ανάγκη για ρύθμιση των αλγορίθμων, της διαχείρισης των μεγάλων δεδομένων (Big Data) και της χρήσης της AI στην ιατρική και τη δημόσια διοίκηση. Ο κ. Τσέκερης έχει τονίσει επανειλημμένα την ανάγκη για μια «ανθρωποκεντρική τεχνολογία», και η θητεία του αναμένεται να επικεντρωθεί στη δημιουργία ενός πλαισίου που θα αποτρέπει τις αλγοριθμικές διακρίσεις και θα διασφαλίζει τη διαφάνεια των συστημάτων αυτόματης λήψης αποφάσεων.
Πολιτική Αντιπαράθεση και Ανεξαρτησία των Αρχών
Παρά τη θετική γνωμοδότηση, η διαδικασία δεν στερήθηκε πολιτικών τριβών. Η αντιπολίτευση, αν και αναγνώρισε την επιστημονική επάρκεια των υποψηφίων, εξέφρασε επιφυλάξεις σχετικά με τη διαδικασία επιλογής και την ανάγκη για μεγαλύτερη ανεξαρτησία των εν λόγω αρχών από την εκάστοτε κυβέρνηση. Η κριτική εστιάστηκε στο γεγονός ότι οι αρχές αυτές, αν και γνωμοδοτικές, πρέπει να λειτουργούν ως αντίβαρα και όχι ως απλοί ιμάντες μεταφοράς της κυβερνητικής βούλησης.
Η συζήτηση στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας ανέδειξε την ανάγκη για μια πιο σταθερή και διακομματική προσέγγιση στους διορισμούς σε κρίσιμους θεσμούς. Ωστόσο, η κυβερνητική πλευρά υπεραμύνθηκε των επιλογών, τονίζοντας ότι τόσο ο κ. Κυμπουρόπουλος όσο και ο κ. Τσέκερης διαθέτουν το κύρος και την τεχνογνωσία να ανταπεξέλθουν στις υψηλές απαιτήσεις των ρόλων τους. Η επόμενη ημέρα για την ΕΑΠ και την ΕΕΒΤ θα κριθεί από την ικανότητά τους να παράγουν έργο που θα επηρεάζει ουσιαστικά τη νομοθετική διαδικασία και θα προστατεύει τον πολίτη απέναντι στις ραγδαίες αλλαγές της εποχής μας.
- Η ΕΑΠ καλείται να επιταχύνει την εφαρμογή του προσβάσιμου τουρισμού και του ψηφιακού κράτους.
- Η ΕΕΒΤ θα παίξει καθοριστικό ρόλο στην ενσωμάτωση του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act).
- Ο ρόλος των αρχών είναι συμβουλευτικός αλλά με βαρύνουσα σημασία για τη διεθνή εικόνα της χώρας.
Σε τελική ανάλυση, η επιτυχία των νέων προέδρων θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητά τους να κινητοποιήσουν την κοινωνία των πολιτών και να πείσουν την πολιτική ηγεσία για την αναγκαιότητα τολμηρών ρυθμίσεων. Σε έναν κόσμο που αλλάζει, η προσβασιμότητα και η ηθική δεν είναι πολυτέλεια, αλλά προϋποθέσεις επιβίωσης της ίδιας της δημοκρατίας.
