Σε μια εποχή που η παγκόσμια οικονομία μετασχηματίζεται με ταχύτητες που ξεπερνούν τις παραδοσιακές δυνατότητες προσαρμογής των κρατικών μηχανισμών, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, έθεσε τον «δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων». Η πρόσφατη παρέμβασή του για την ανάγκη ενός συνεκτικού εθνικού σχεδίου για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) δεν ήταν απλώς μια τεχνοκρατική εισήγηση, αλλά μια επείγουσα έκκληση για την αποφυγή ενός νέου ψηφιακού και οικονομικού περιθωρίου για τη χώρα.
Η Παραγωγικότητα ως το Μεγάλο Στοίχημα
Σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί την «τέταρτη βιομηχανική επανάσταση» και η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να παραμείνει απλός θεατής. Το κύριο επιχείρημα εστιάζει στην παραγωγικότητα. Η ελληνική οικονομία, η οποία παλεύει εδώ και δεκαετίες με χαμηλούς ρυθμούς αύξησης της παραγωγικότητας, θα μπορούσε να βρει στην ΤΝ το απαραίτητο «καύσιμο» για μια άλμα προς τα εμπρός. Η αυτοματοποίηση διαδικασιών, η βελτιστοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας και η χρήση προηγμένων αναλυτικών εργαλείων στη λήψη αποφάσεων μπορούν να προσθέσουν μονάδες στο ΑΕΠ που καμία άλλη μεταρρύθμιση δεν υπόσχεται αυτή τη στιγμή.
Ωστόσο, ο Διοικητής προειδοποιεί ότι η αύξηση της παραγωγικότητας δεν είναι εγγυημένη ούτε ομοιόμορφα κατανεμημένη. Χωρίς ένα εθνικό σχέδιο, τα οφέλη θα περιοριστούν σε λίγους μεγάλους παίκτες, αφήνοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις —τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας— στο σκοτάδι. Η ανάγκη για εκδημοκρατισμό της πρόσβασης σε τεχνολογίες ΤΝ είναι κρίσιμη για τη διατήρηση του κοινωνικού ιστού.
Η Αγορά Εργασίας και το Φάσμα των Ανισοτήτων
Ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα που έθιξε ο κ. Στουρνάρας είναι η επίδραση της ΤΝ στην απασχόληση. Η πρόκληση είναι διττή: από τη μία πλευρά, η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και, από την άλλη, ο κίνδυνος εκτοπισμού εργαζομένων από θέσεις που μπορούν να αυτοματοποιηθούν. Ο Διοικητής υπογράμμισε ότι η Ελλάδα πρέπει να επενδύσει άμεσα στον επαναπροσανατολισμό των δεξιοτήτων (reskilling) και την αναβάθμιση αυτών (upskilling).
- Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση: Εισαγωγή της ΤΝ σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, όχι μόνο ως μάθημα πληροφορικής, αλλά ως εργαλείο κριτικής σκέψης.
- Κοινωνικό Δίχτυ Προστασίας: Σχεδιασμός πολιτικών που θα στηρίξουν όσους πλήττονται από τη μετάβαση, αποφεύγοντας τη δημιουργία μιας «τάξης αχρήστων», όπως έχουν προειδοποιήσει διεθνείς αναλυτές.
- Σύμπραξη Δημόσιου-Ιδιωτικού Τομέα: Κίνητρα σε επιχειρήσεις για να εκπαιδεύσουν το προσωπικό τους στις νέες τεχνολογίες.
Υποδομές και Δεδομένα: Το Νέο Πετρέλαιο
Για να υπάρξει εθνικό σχέδιο, απαιτούνται υποδομές. Ο κ. Στουρνάρας αναφέρθηκε στην ανάγκη για ισχυρά κέντρα δεδομένων (data centers) και την προστασία της εθνικής κυριαρχίας πάνω στα δεδομένα. Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, μπορεί να γίνει τηλεπικοινωνιακός κόμβος, αλλά αυτό απαιτεί στρατηγικές επενδύσεις και ένα σταθερό κανονιστικό πλαίσιο, εναρμονισμένο με την Πράξη της ΕΕ για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act).
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι μια μελλοντική απειλή ή ευκαιρία· είναι η τρέχουσα πραγματικότητα που θα καθορίσει ποια έθνη θα ευημερήσουν και ποια θα μείνουν πίσω», σημείωσε χαρακτηριστικά, δίνοντας το στίγμα της επείγουσας ανάγκης για δράση.
Το Δίλημμα και η Ευθύνη
Το κρίσιμο δίλημμα για την Ελλάδα, σύμφωνα με την ανάλυση της Τράπεζας της Ελλάδος, είναι αν θα επιλέξει να ηγηθεί της μετάβασης στη Νοτιοανατολική Ευρώπη ή αν θα περιοριστεί στο ρόλο του καταναλωτή ξένων τεχνολογιών. Η χάραξη μιας εθνικής στρατηγικής απαιτεί τη συνεργασία της κυβέρνησης, της ακαδημαϊκής κοινότητας και του ιδιωτικού τομέα. Δεν πρόκειται για μια απλή ψηφιακή αναβάθμιση, αλλά για έναν επαναπροσδιορισμό του παραγωγικού μοντέλου της χώρας. Η παρέμβαση Στουρνάρα λειτουργεί ως καμπανάκι: ο χρόνος δεν είναι πλέον με το μέρος μας, και η αδράνεια θα έχει βαρύ οικονομικό και κοινωνικό κόστος.
