Σε μια εποχή όπου τα σύνορα των κεφαλαίων γίνονται ολοένα και πιο αόρατα, η ελληνική φορολογική διοίκηση αποφάσισε να καταστήσει τα δικά της μάτια «παντεπόπτη». Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) εισέρχεται σε μια νέα φάση επιχειρησιακής δράσης, όπου ο παραδοσιακός έλεγχος με το χαρτί και το στυλό δίνει τη θέση του σε εξελιγμένους αλγορίθμους μηχανικής μάθησης (Machine Learning) και στην επεξεργασία τεράστιου όγκου δεδομένων (Big Data) από 90 διαφορετικές δικαιοδοσίες. Η στρατηγική αυτή δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική αναβάθμιση, αλλά μια δομική αλλαγή στο δόγμα της φορολογικής συμμόρφωσης στην Ελλάδα.
Το κεντρικό στοιχείο αυτής της νέας προσέγγισης είναι η αξιοποίηση του Common Reporting Standard (CRS) του ΟΟΣΑ και των ευρωπαϊκών οδηγιών για τη διοικητική συνεργασία (DAC), που πλέον τροφοδοτούν τα ελληνικά συστήματα με πληροφορίες για τραπεζικούς λογαριασμούς, μερίσματα, τόκους και ασφαλιστικά προϊόντα Ελλήνων φορολογουμένων σε σχεδόν κάθε γωνιά του πλανήτη. Από την Ελβετία και το Λουξεμβούργο μέχρι τις Παρθένους Νήσους και τη Σιγκαπούρη, ο «ψηφιακός φάκελος» του κάθε φορολογούμενου εμπλουτίζεται με στοιχεία που μέχρι πρότινος παρέμεναν στο σκοτάδι των offshore παραδείσων.
Ο αλγόριθμος ως «κυνηγός» φοροδιαφυγής
Η πραγματική καινοτομία δεν έγκειται μόνο στη συλλογή των δεδομένων, αλλά στον τρόπο ανάλυσής τους. Η ΑΑΔΕ χρησιμοποιεί πλέον συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που εκτελούν «διασταυρώσεις 360 μοιρών». Αυτό σημαίνει ότι ο αλγόριθμος δεν κοιτάζει μόνο αν τα δηλωθέντα εισοδήματα ταιριάζουν με τις καταθέσεις, αλλά αναλύει το συνολικό προφίλ διαβίωσης του φορολογούμενου. Οι δαπάνες σε πιστωτικές κάρτες, οι αγορές πολυτελών ειδών, τα δίδακτρα σε ιδιωτικά σχολεία, οι λογαριασμοί ΔΕΚΟ και οι κινήσεις ακινήτων στο εξωτερικό συγκρίνονται σε πραγματικό χρόνο με τις φορολογικές δηλώσεις.
Όταν εντοπίζεται μια σημαντική απόκλιση –αυτό που οι αναλυτές αποκαλούν «red flag»– το σύστημα κατατάσσει τον φορολογούμενο σε μια λίστα υψηλού κινδύνου. Η AI έχει την ικανότητα να αναγνωρίζει μοτίβα που θα ήταν αδύνατο να εντοπίσει το ανθρώπινο μάτι, όπως η σταδιακή μεταφορά μικρών ποσών σε πολλαπλούς λογαριασμούς εξωτερικού ή η χρήση παρένθετων προσώπων (money mules) για την απόκρυψη του πραγματικού δικαιούχου. Με αυτόν τον τρόπο, η ΑΑΔΕ περνά από τους τυχαίους ελέγχους στους στοχευμένους, αυξάνοντας κατακόρυφα την αποτελεσματικότητα των εισπράξεων.
Η διεθνής συνεργασία και το τέλος του απορρήτου
Η συνεργασία με 90 χώρες αποτελεί το επιστέγασμα μιας παγκόσμιας προσπάθειας για τη διαφάνεια. Η Ελλάδα, ως μέλος αυτού του δικτύου, λαμβάνει αυτόματα πληροφορίες για κάθε χρηματοοικονομικό προϊόν που διατηρεί Έλληνας υπήκοος ή κάτοικος εξωτερικού με φορολογική έδρα στην Ελλάδα. Το παλιό τραπεζικό απόρρητο, που κάποτε αποτελούσε το «οχυρό» της φοροδιαφυγής, έχει πλέον διαβρωθεί πλήρως από τις διεθνείς συμφωνίες αυτόματης ανταλλαγής πληροφοριών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται πλέον και στα ακίνητα. Μέσω της διασύνδεσης των κτηματολογίων και των βάσεων δεδομένων για τη βραχυχρόνια μίσθωση (τύπου Airbnb), η ΑΑΔΕ μπορεί να δει ποιοι κατέχουν ακίνητα στο εξωτερικό και αν τα έσοδα από αυτά δηλώνονται στην Ελλάδα. Η χρήση Big Data επιτρέπει τη χαρτογράφηση της περιουσίας των Ελλήνων σε παγκόσμια κλίμακα, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την απόκρυψη πλούτου μέσω της διασποράς του σε διαφορετικές χώρες.
Προκλήσεις, Ηθική και το Μέλλον
Παρά την εντυπωσιακή τεχνολογική πρόοδο, η χρήση της AI στη φορολογία εγείρει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων και την πιθανότητα σφαλμάτων. Οι επικριτές επισημαίνουν ότι ένας αλγόριθμος μπορεί να παρερμηνεύσει μια νόμιμη μεταφορά κεφαλαίων ως ύποπτη, προκαλώντας ταλαιπωρία σε νομοταγείς πολίτες. Η ΑΑΔΕ οφείλει να διασφαλίσει ότι υπάρχει πάντα η «ανθρώπινη παρέμβαση» πριν από την επιβολή προστίμων, καθώς και ένας δίκαιος μηχανισμός ενστάσεων.
Επιπλέον, η φοροδιαφυγή είναι ένας ζωντανός οργανισμός που εξελίσσεται. Καθώς οι αρχές εστιάζουν στα παραδοσιακά τραπεζικά συστήματα, οι «επαγγελματίες» του είδους στρέφονται στα κρυπτονομίσματα και στα αποκεντρωμένα χρηματοοικονομικά συστήματα (DeFi). Η επόμενη μεγάλη πρόκληση για την ελληνική φορολογική διοίκηση θα είναι η ενσωμάτωση εργαλείων παρακολούθησης του blockchain, ώστε να κλείσει και αυτή η «κερκόπορτα» της ψηφιακής εποχής. Η μάχη κατά της φοροδιαφυγής δεν τελειώνει ποτέ, αλλά για πρώτη φορά, το κράτος φαίνεται να διαθέτει τα τεχνολογικά όπλα για να την κοιτάξει στα μάτια.
