Η πρόσφατη διημερίδα που διοργάνωσε η εφημερίδα «Ριζοσπάστης», το κεντρικό όργανο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, με θέμα την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), αποτέλεσε ένα σημείο καμπής στον δημόσιο διάλογο στην Ελλάδα. Ενώ οι περισσότερες συζητήσεις γύρω από την ΤΝ επικεντρώνονται είτε στον τεχνολογικό ενθουσιασμό είτε σε μια γενική ηθικολογία, η προσέγγιση της διημερίδας επιχείρησε να τοποθετήσει την τεχνολογία μέσα στο πλαίσιο των παραγωγικών σχέσεων και της ταξικής πάλης. Το ερώτημα που τέθηκε δεν ήταν απλώς «τι μπορεί να κάνει η ΤΝ», αλλά «για ποιον εργάζεται η ΤΝ».

Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως Παραγωγική Δύναμη

Στο επίκεντρο των εισηγήσεων βρέθηκε η θέση ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι μια ουδέτερη τεχνολογική εξέλιξη, αλλά μια ισχυρή παραγωγική δύναμη που αναπτύσσεται μέσα σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικοοικονομικό σύστημα. Οι ομιλητές, ακαδημαϊκοί, ερευνητές και συνδικαλιστές, ανέλυσαν πώς οι αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης και τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα ενσωματώνονται στην παραγωγή για να αυξήσουν την παραγωγικότητα. Ωστόσο, τονίστηκε ότι υπό το παρόν καθεστώς, η αύξηση αυτή δεν μεταφράζεται σε βελτίωση της ζωής των εργαζομένων, αλλά σε εντατικοποίηση της εκμετάλλευσης.

Η ανάλυση επικεντρώθηκε στο γεγονός ότι η ΤΝ επιτρέπει την αυτοματοποίηση όχι μόνο χειρωνακτικών αλλά και σύνθετων πνευματικών εργασιών. Αυτό δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα για την εργατική τάξη και τα μεσαία στρώματα, καθώς το κεφάλαιο επιδιώκει να μειώσει το κόστος εργασίας και να ελέγξει πλήρως την παραγωγική διαδικασία. Η διημερίδα ανέδειξε ότι η τεχνολογική ανεργία δεν είναι νομοτέλεια, αλλά αποτέλεσμα της χρήσης της τεχνολογίας για το κέρδος αντί για την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών.

Εργασιακά Δικαιώματα και Ψηφιακός Έλεγχος

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές της διημερίδας ήταν η συζήτηση για τον «αλγοριθμικό μάνατζμεντ». Οι εισηγητές περιέγραψαν πώς η ΤΝ χρησιμοποιείται ήδη σε χώρους εργασίας —από τις αποθήκες της Amazon μέχρι τις πλατφόρμες διανομής στην Ελλάδα— για να παρακολουθεί, να αξιολογεί και να πειθαρχεί τους εργαζόμενους σε πραγματικό χρόνο. Αυτό το νέο επίπεδο ψηφιακής επιτήρησης καταργεί την προσωπική αυτονομία και μετατρέπει τον εργαζόμενο σε εξάρτημα ενός αλγορίθμου που απαιτεί διαρκή μέγιστη απόδοση.

  • Η χρήση αλγορίθμων για την επιλογή και απόλυση προσωπικού χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση.
  • Η εντατικοποίηση της εργασίας μέσω της βελτιστοποίησης των χρόνων που επιβάλλει το λογισμικό.
  • Η διάβρωση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας μέσω της «εξατομικευμένης» παρακολούθησης της απόδοσης.

Σύμφωνα με τις αναλύσεις που παρουσιάστηκαν, η απάντηση δεν μπορεί να είναι η τεχνοφοβία ή η άρνηση της προόδου. Αντίθετα, προτάχθηκε η ανάγκη για ισχυρή συνδικαλιστική παρέμβαση που θα διεκδικεί τη μείωση του εργάσιμου χρόνου χωρίς μείωση αποδοχών, αξιοποιώντας την αυξημένη παραγωγικότητα που προσφέρει η ΤΝ.

Η Ιδεολογική Χρήση της ΤΝ και η Παιδεία

Η διημερίδα δεν παρέλειψε να εξετάσει την επίδραση της ΤΝ στην εκπαίδευση και την ιδεολογία. Επισημάνθηκε ότι τα συστήματα ΤΝ εκπαιδεύονται σε δεδομένα που αντανακλούν τις κυρίαρχες κοινωνικές προκαταλήψεις, αναπαράγοντας έτσι την κυρίαρχη ιδεολογία με έναν «αντικειμενικό» μανδύα. Στην εκπαίδευση, η εισαγωγή της ΤΝ συχνά παρουσιάζεται ως πανάκεια, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να οδηγήσει στην υποβάθμιση της κριτικής σκέψης και στην προσαρμογή των αναλυτικών προγραμμάτων στις εφήμερες ανάγκες της αγοράς εργασίας.

«Η επιστήμη και η τεχνολογία είναι κατακτήσεις της ανθρώπινης διάνοιας. Το ζήτημα είναι ποια τάξη έχει στα χέρια της τα κλειδιά αυτών των εργαστηρίων και για ποιο σκοπό τα χρησιμοποιεί.»

Αυτή η φράση συνόψισε το πνεύμα της διημερίδας, υπογραμμίζοντας ότι η απελευθέρωση των δυνατοτήτων της ΤΝ προϋποθέτει μια διαφορετική οργάνωση της κοινωνίας, όπου η επιστημονική έρευνα θα είναι δημόσια και προσανατολισμένη στην κοινωνική ευημερία και όχι στην κερδοφορία των τεχνολογικών κολοσσών.

Συμπεράσματα και Προοπτικές

Η πρωτοβουλία του «Ριζοσπάστη» ανέδειξε ότι η αριστερή σκέψη στην Ελλάδα οφείλει να παρακολουθεί στενά τις τεχνολογικές εξελίξεις. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι ένα μελλοντικό σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά μια παρούσα πραγματικότητα που αναδιαμορφώνει το οικονομικό τοπίο. Η διημερίδα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η πάλη για τον έλεγχο των δεδομένων, των αλγορίθμων και των υποδομών της ΤΝ είναι αναπόσπαστο κομμάτι του αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη στον 21ο αιώνα. Η ενημέρωση των εργαζομένων και η ανάπτυξη μιας δικής τους, ανεξάρτητης ανάλυσης για την τεχνολογία είναι το πρώτο βήμα για να μην μετατραπεί η «ψηφιακή επανάσταση» σε έναν νέο μεσαίωνα εργασιακής υποδούλωσης.