Η πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ του Προέδρου του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, και του Πρωθυπουργού του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, δεν ήταν μια απλή εθιμοτυπική επαφή. Σε μια περίοδο που η Μέση Ανατολή φλέγεται και οι διεθνείς ισορροπίες δοκιμάζονται, οι δηλώσεις του Πεζεσκιάν περί «εκφοβιστικής και αδικαιολόγητης» στάσης των Ηνωμένων Πολιτειών αντηχούν μια βαθύτερη στρατηγική αναδιάταξη της Τεχεράνης. Ο Ιρανός ηγέτης, ο οποίος ανέλαβε καθήκοντα με την υπόσχεση μιας πιο ισορροπημένης εξωτερικής πολιτικής, φαίνεται να υιοθετεί μια σκληρή γλώσσα απέναντι στη Δύση, επιδιώκοντας ταυτόχρονα να ενισχύσει τους δεσμούς του με τους περιφερειακούς γείτονες.
Η Ρητορική της Κυριαρχίας και ο Παράγοντας των ΗΠΑ
Η κριτική του Πεζεσκιάν προς την Ουάσινγκτον επικεντρώνεται στην αντίληψη ότι οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν την οικονομική και στρατιωτική τους ισχύ για να επιβάλουν τη θέλησή τους σε κυρίαρχα κράτη. Σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, η αμερικανική παρουσία στην περιοχή —είτε μέσω κυρώσεων είτε μέσω στρατιωτικών αναπτύξεων— αποτελεί τον κύριο παράγοντα αποσταθεροποίησης. Ο Πεζεσκιάν υποστήριξε ότι η στάση των ΗΠΑ στερείται νομιμότητας και ηθικής βάσης, ειδικά στο πλαίσιο των εξελίξεων στη Γάζα και τον Λίβανο, όπου η Τεχεράνη θεωρεί την Ουάσινγκτον συνένοχη στις ενέργειες του Ισραήλ.
Αυτή η ρητορική εξυπηρετεί δύο σκοπούς. Πρώτον, συσπειρώνει το εσωτερικό ακροατήριο του Ιράν, ιδιαίτερα τους συντηρητικούς κύκλους και τους Φρουρούς της Επανάστασης, που παρακολουθούν στενά κάθε κίνηση του «μεταρρυθμιστή» προέδρου. Δεύτερον, απευθύνεται στον μουσουλμανικό κόσμο, παρουσιάζοντας το Ιράν ως τον μοναδικό αυθεντικό υπερασπιστή της ισλαμικής κυριαρχίας απέναντι στον «δυτικό ιμπεριαλισμό».
Η Στρατηγική Προσέγγιση με το Πακιστάν
Το Πακιστάν αποτελεί έναν κρίσιμο παίκτη σε αυτό το γεωπολιτικό παζλ. Παρά τις κατά καιρούς εντάσεις στα σύνορά τους, ιδιαίτερα στην περιοχή του Μπαλουχιστάν, οι δύο χώρες αναγνωρίζουν ότι η συνεργασία είναι μονόδρομος. Η συζήτηση Πεζεσκιάν-Σαρίφ επικεντρώθηκε στην ασφάλεια των συνόρων, την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και την οικονομική συνεργασία. Για το Ιράν, το Πακιστάν είναι μια πύλη προς την Ανατολή και ένας δυνητικός εταίρος στον ενεργειακό τομέα, παρά τις αμερικανικές πιέσεις προς το Ισλαμαμπάντ να αποφύγει τον αγωγό φυσικού αερίου Ιράν-Πακιστάν.
- Ενίσχυση των εμπορικών συναλλαγών μέσω των συνοριακών αγορών.
- Συντονισμός για την αντιμετώπιση αυτονομιστικών ομάδων που δρουν εκατέρωθεν των συνόρων.
- Κοινή στάση σε διεθνή φόρουμ για το παλαιστινιακό ζήτημα.
Ο Σαρίφ, από την πλευρά του, ισορροπεί σε μια λεπτή γραμμή. Το Πακιστάν χρειάζεται τις ΗΠΑ για οικονομική βοήθεια και υποστήριξη από το ΔΝΤ, αλλά δεν μπορεί να αγνοήσει το γειτονικό Ιράν, ειδικά με την Κίνα να πιέζει για περιφερειακή διασυνδεσιμότητα μέσω του Οικονομικού Διαδρόμου Κίνας-Πακιστάν (CPEC).
Περιφερειακές Επιπτώσεις και το Μέλλον
Η στάση του Πεζεσκιάν υποδηλώνει ότι το Ιράν δεν πρόκειται να υποχωρήσει υπό το βάρος των κυρώσεων. Αντίθετα, επιδιώκει να δημιουργήσει ένα «μέτωπο αντίστασης» που υπερβαίνει τις στρατιωτικές συμμαχίες και επεκτείνεται στη διπλωματία. Η αναφορά του στην «αδικαιολόγητη» στάση των ΗΠΑ είναι μια έκκληση προς άλλες χώρες του Παγκόσμιου Νότου να αμφισβητήσουν τη μονοπολική τάξη πραγμάτων.
«Η ενότητα των μουσουλμανικών εθνών είναι η μόνη ασπίδα απέναντι στην εξωτερική παρέμβαση», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ιρανός Πρόεδρος.
Συμπερασματικά, η ανάλυση αυτής της επικοινωνίας δείχνει ότι η Τεχεράνη επενδύει στη στρατηγική βάθους. Ενώ ο κόσμος εστιάζει στη σύγκρουση με το Ισραήλ, το Ιράν χτίζει αθόρυβα συμμαχίες που στοχεύουν στη μακροπρόθεσμη αποδυνάμωση της αμερικανικής επιρροής στην Κεντρική Ασία. Ο δρόμος για τον Πεζεσκιάν είναι δύσβατος, καθώς πρέπει να πείσει τους γείτονές του ότι η φιλία με το Ιράν αξίζει το ρίσκο της δυτικής δυσαρέσκειας.
