Σε μια εποχή όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) δεν αποτελεί πλέον ένα μελλοντικό σενάριο αλλά μια καθημερινή πραγματικότητα που διαπερνά κάθε πτυχή της ανθρώπινης δραστηριότητας, ο Θεοφάνης Τάσης, καθηγητής Φιλοσοφίας και ένας από τους πιο διεισδυτικούς στοχαστές της γενιάς του, θέτει το κρίσιμο ερώτημα: Βρισκόμαστε μπροστά σε έναν πρωτοφανή εμπλουτισμό της ζωής μας ή σε μια αργή, μεθοδική απανθρωποποίηση; Η παρέμβασή του, μέσω του Αθηναϊκού-Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων, έρχεται σε μια στιγμή που η ανθρωπότητα παλεύει να ορίσει τα όρια ανάμεσα στον δημιουργό και το δημιούργημα.
Ο Ψηφιακός Ανθρωπισμός και η Πρόκληση της Αυτονομίας
Ο κ. Τάσης εισάγει την έννοια του «ψηφιακού ανθρωπισμού» ως μια αναγκαία απάντηση στην τεχνολογική καταιγίδα. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Τεχνητή Νοημοσύνη προσφέρει εργαλεία που μπορούν να απελευθερώσουν τον άνθρωπο από την επαναλαμβανόμενη εργασία, δίνοντάς του τον χρόνο να ασχοληθεί με την αυτοπραγμάτωση και τη δημιουργικότητα. Ωστόσο, αυτή η υπόσχεση κρύβει μια παγίδα. Η υπερβολική εξάρτηση από αλγοριθμικά συστήματα λήψης αποφάσεων ενδέχεται να ατονήσει την κριτική σκέψη και την ηθική αυτονομία του ατόμου.
Όταν αναθέτουμε σε έναν αλγόριθμο να επιλέξει τη μουσική που ακούμε, τις ειδήσεις που διαβάζουμε ή ακόμα και τον σύντροφο με τον οποίο θα βγούμε ραντεβού, σταδιακά εκχωρούμε το δικαίωμα στο λάθος και την τυχαιότητα — δύο στοιχεία που είναι βαθιά ανθρώπινα. Ο καθηγητής επισημαίνει ότι η αυθεντικότητα της ανθρώπινης εμπειρίας πηγάζει από την απρόβλεπτη φύση της. Αν η ζωή μας γίνει μια σειρά από βελτιστοποιημένες επιλογές, τότε παύουμε να είμαστε υποκείμενα της ιστορίας μας και γινόμαστε αντικείμενα επεξεργασίας δεδομένων.
- Η απώλεια της τυχαιότητας μειώνει την ικανότητα για ηθική ανάπτυξη.
- Η ευκολία των αυτοματοποιημένων λύσεων δημιουργεί μια «πνευματική νωθρότητα».
- Ο ψηφιακός εαυτός συχνά επισκιάζει τον φυσικό, σωματικό εαυτό.
Η Απώλεια της Σωματικότητας και η Ψευδαίσθηση της Εγγύτητας
Ένα από τα πιο ανησυχητικά σημεία της ανάλυσης του Θεοφάνη Τάση αφορά τη σωματικότητα. Η ανθρώπινη επικοινωνία είναι μια πολυαισθητηριακή εμπειρία που περιλαμβάνει το βλέμμα, την αφή, τη μυρωδιά και την παρουσία στον χώρο. Η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι ψηφιακές πλατφόρμες τείνουν να «αποσωματοποιούν» τη σχέση μας με τον Άλλο. Μετατρέπουμε τον συνάνθρωπο σε μια εικόνα ή ένα σύνολο δεδομένων στην οθόνη μας.
«Η απανθρωποποίηση δεν έρχεται με μια μεγάλη έκρηξη, αλλά με τη σταδιακή αντικατάσταση της ανθρώπινης επαφής από την αλγοριθμική διαμεσολάβηση», σημειώνει ο καθηγητής.
Αυτή η διαδικασία οδηγεί σε μια ψευδαίσθηση εγγύτητας. Ενώ είμαστε πιο συνδεδεμένοι από ποτέ, το αίσθημα της μοναξιάς εντείνεται. Η ΤΝ μπορεί να προσομοιώσει τη συνομιλία, ακόμα και την ενσυναίσθηση (μέσω εξελιγμένων chatbots), αλλά στερείται της υπαρξιακής βάσης που απαιτείται για μια πραγματική σχέση. Η αγωνία του Τάση εστιάζει στο ότι οι μελλοντικές γενιές μπορεί να μην είναι σε θέση να διακρίνουν τη διαφορά μεταξύ μιας αυθεντικής ανθρώπινης σύνδεσης και μιας τεχνητής προσομοίωσης, θεωρώντας τη δεύτερη ως επαρκή.
Αλγοριθμική Διακυβέρνηση: Η Πολιτική Διάσταση
Πέρα από το ατομικό επίπεδο, ο κ. Τάσης αναφέρεται στις πολιτικές επιπτώσεις. Η χρήση της ΤΝ στη διακυβέρνηση και τον δημόσιο λόγο δημιουργεί τον κίνδυνο μιας «αλγοριθμικής τυραννίας». Αν η πολιτική μετατραπεί σε μια άσκηση διαχείρισης δεδομένων με στόχο τη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας, τότε αξίες όπως η δικαιοσύνη, η ελευθερία και η αλληλεγγύη —που συχνά είναι «αναποτελεσματικές» με στενά οικονομικούς όρους— κινδυνεύουν να περιθωριοποιηθούν.
Ο καθηγητής προτείνει μια νέα ηθική της τεχνολογίας, όπου η ΤΝ θα λειτουργεί συμπληρωματικά και όχι αντικαταστατικά. Η πρόκληση για την Ευρώπη και τον κόσμο το 2026 είναι να θεσμοθετήσουν πλαίσια που προστατεύουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια από την αυθαιρεσία των αλγορίθμων. Η τεχνολογία πρέπει να παραμείνει μέσο και όχι σκοπός. Η επιστροφή στις κλασικές αξίες της φιλοσοφίας, όπως η φρόνηση και η μέτρον, φαίνεται πιο επίκαιρη από ποτέ για να πλοηγηθούμε στον ψηφιακό ωκεανό χωρίς να χάσουμε την πυξίδα της ανθρωπιάς μας.
