Στους πολυσύχναστους ψηφιακούς δρόμους του Βιετνάμ και της Νοτιοανατολικής Ασίας, μια νέα μορφή εμπορίου αναδύεται, υποσχόμενη αμύθητα πλούτη με ελάχιστο κόπο. Ωστόσο, πίσω από τα λαμπερά πρόσωπα των ψηφιακών παρουσιαστών που εργάζονται 24 ώρες το 24ωρο, κρύβεται μια ανησυχητική πραγματικότητα: η εργαλειοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης για την αναβίωση των διαβόητων σχημάτων «πυραμίδας» ή Πολυεπίπεδου Μάρκετινγκ (MLM).
Η Βιομηχανοποίηση της Πειθούς: Από τον Άνθρωπο στο Avatar
Το livestreaming commerce δεν είναι κάτι καινούργιο. Στην Κίνα και το Βιετνάμ, αποτελεί μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων. Αυτό που άλλαξε ριζικά το 2024 και το 2025 είναι η ευρεία υιοθέτηση των «AI clones». Πρόκειται για ψηφιακά αντίγραφα πραγματικών ανθρώπων ή εντελώς συνθετικές οντότητες που μπορούν να αλληλεπιδρούν με το κοινό σε πραγματικό χρόνο, να απαντούν σε ερωτήσεις και να πωλούν προϊόντα χωρίς να κουράζονται ποτέ. Το κόστος δημιουργίας ενός τέτοιου ψηφιακού πωλητή έχει μειωθεί δραματικά, επιτρέποντας σε οποιονδήποτε να στήσει ένα «εργοστάσιο πωλήσεων» στο σαλόνι του.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν αυτή η τεχνολογία χρησιμοποιείται όχι για την πώληση πραγματικών αγαθών, αλλά για τη στρατολόγηση νέων μελών σε αμφίβολα επενδυτικά σχήματα. Οι «ψηφιακοί πωλητές» προωθούν πακέτα «εκπαίδευσης AI» ή «άδειες λογισμικού» που στην πραγματικότητα αποτελούν το προπέτασμα καπνού για ένα κλασικό σχήμα MLM. Η χρήση της AI προσδίδει ένα κύρος και μια αίσθηση «μελλοντικής ευκαιρίας» που παραπλανά ακόμα και τους πιο υποψιασμένους καταναλωτές.
Το Προπέτασμα Καπνού του «Επιχειρηματικού Μοντέλου AI»
Σύμφωνα με αναφορές από το Vietnam.vn, πολλές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον τομέα των AI πωλήσεων χρησιμοποιούν το πρόσχημα της τεχνολογικής καινοτομίας για να καλύψουν παράνομες δραστηριότητες. Η στρατηγική είναι απλή: υπόσχονται στους χρήστες ότι αν αγοράσουν ένα «AI bot» πωλήσεων, αυτό θα δουλεύει γι' αυτούς και θα τους αποφέρει παθητικό εισόδημα. Στη συνέχεια, τους παροτρύνουν να «πουλήσουν» αυτή την ιδέα σε άλλους, κερδίζοντας προμήθεια από τις εγγραφές των νέων μελών. Αυτή είναι η κλασική δομή μιας πυραμίδας, με τη διαφορά ότι το «προϊόν» είναι πλέον η ίδια η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η γοητεία της τεχνολογίας λειτουργεί ως ισχυρό ψυχολογικό όπλο. Οι άνθρωποι τείνουν να εμπιστεύονται την AI περισσότερο από έναν παραδοσιακό πωλητή, θεωρώντας την «αντικειμενική» ή «αλάνθαστη». Επιπλέον, η δυνατότητα των AI avatars να μιλούν πολλές γλώσσες και διαλέκτους επιτρέπει σε αυτούς τους οργανισμούς να επεκτείνονται ταχύτατα σε αγροτικές περιοχές, όπου η ψηφιακή παιδεία είναι χαμηλότερη και η ανάγκη για εισόδημα μεγαλύτερη.
Η Ηθική Διάβρωση και η Απώλεια της Αυθεντικότητας
Πέρα από το οικονομικό σκέλος, υπάρχει ένα βαθύτερο ηθικό ζήτημα. Η χρήση της AI για τη δημιουργία ψευδών σχέσεων εμπιστοσύνης (parasocial relationships) είναι μια μορφή ψηφιακής χειραγώγησης. Οι θεατές συχνά δεν γνωρίζουν ότι συνομιλούν με ένα πρόγραμμα. Όταν αυτό το πρόγραμμα είναι προγραμματισμένο να χρησιμοποιεί τεχνικές ψυχολογικής πίεσης για να αποσπάσει χρήματα, τα όρια μεταξύ μάρκετινγκ και απάτης θολώνουν επικίνδυνα.
- Συνεχής Ροή: Τα AI bots δεν χρειάζονται διαλείμματα, επιτρέποντας την αδιάκοπη έκθεση των θυμάτων σε μηνύματα στρατολόγησης.
- Αυτοματοποιημένη Εξατομίκευση: Η ανάλυση δεδομένων επιτρέπει στο AI να προσαρμόζει το λόγο του ανάλογα με τα σχόλια του χρήστη, κάνοντας την απάτη πιο πειστική.
- Ανωνυμία των Εγκεφάλων: Είναι εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστούν οι πραγματικοί ιδιοκτήτες αυτών των λογαριασμών, καθώς κρύβονται πίσω από αυτοματοποιημένες πλατφόρμες.
Το Νομοθετικό Κενό και η Ανάγκη για Παγκόσμια Δράση
Οι κυβερνήσεις παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προσπαθούν να προλάβουν τις εξελίξεις με πράξεις όπως το AI Act. Ωστόσο, η ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται οι απάτες στο livestreaming ξεπερνά τη γραφειοκρατία. Στο Βιετνάμ, οι αρχές έχουν αρχίσει να αυστηροποιούν τους ελέγχους στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, απαιτώντας τη σήμανση του περιεχομένου που παράγεται από AI. Ωστόσο, η επιβολή αυτών των κανόνων παραμένει μια πρόκληση.
«Η τεχνολογία δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή· είναι ένας καθρέφτης των προθέσεων αυτού που την κρατά. Στην περίπτωση των AI livestreams, βλέπουμε την πιο σκοτεινή πλευρά του καπιταλισμού της επιτήρησης», αναφέρει χαρακτηριστικά ένας ειδικός σε θέματα ψηφιακής δεοντολογίας.
Συμπερασματικά, η «καλλιέργεια» πωλήσεων μέσω AI είναι ένα δίκοπο μαχαίρι. Ενώ προσφέρει τεράστιες ευκαιρίες για νόμιμες επιχειρήσεις να μειώσουν το κόστος και να αυξήσουν την εμβέλειά τους, αποτελεί ταυτόχρονα το τέλειο εργαλείο για τους σύγχρονους «πωλητές ελπίδας». Η προστασία του καταναλωτή απαιτεί πλέον όχι μόνο νομικά πλαίσια, αλλά και μια νέα μορφή ψηφιακής κριτικής σκέψης, όπου τίποτα από όσα βλέπουμε στην οθόνη δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο.
