Στη σύγχρονη ελληνική πολιτική σκηνή, οι λέξεις συχνά αποκτούν ένα βάρος που υπερβαίνει την κυριολεκτική τους σημασία. Ο όρος «πλούσιος συνταξιούχος» αποτελεί την τελευταία προσθήκη σε ένα λεξιλόγιο που μοιάζει να έχει σχεδιαστεί περισσότερο για να δικαιολογήσει δημοσιονομικές αποφάσεις παρά για να περιγράψει την οικονομική πραγματικότητα. Με την πρόσφατη οριοθέτηση από το οικονομικό επιτελείο, μια νέα κατηγορία πολιτών γεννιέται στα χαρτιά, όμως η απόστασή της από τη ζωή στον δρόμο παραμένει χαοτική.
Η Κατασκευή μιας Νέας Οικονομικής Κλάσης
Η έννοια του πλούτου είναι, από τη φύση της, σχετική. Ωστόσο, στην Ελλάδα του 2026, ο «πλούτος» για έναν συνταξιούχο φαίνεται να ξεκινά από το κατώφλι των 1.400 ευρώ μεικτά. Αυτό το όριο, το οποίο ενεργοποιεί την περιβόητη Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), λειτουργεί ως ένας ιδιότυπος «κόφτης» που τιμωρεί την εργασιακή συνέπεια και τις υψηλές εισφορές δεκαετιών. Το παράδοξο είναι εξόφθαλμο: άνθρωποι που κατέβαλαν υψηλές εισφορές για 35 ή 40 έτη, προσδοκώντας μια αξιοπρεπή διαβίωση, βαφτίζονται τώρα προνομιούχοι.
Η κυβερνητική στρατηγική φαίνεται να εστιάζει στη διατήρηση των δημοσιονομικών ισορροπιών μέσω της συγκράτησης των δαπανών για τις συντάξεις που υπερβαίνουν τον μέσο όρο. Όμως, η οριζόντια εφαρμογή τέτοιων μέτρων αγνοεί την καλπάζουσα ακρίβεια και το αυξημένο κόστος ζωής, ειδικά στον τομέα της υγείας, όπου οι συνταξιούχοι είναι οι πιο ευάλωτοι. Όταν το ενοίκιο, η ενέργεια και τα βασικά αγαθά απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος, ο όρος «πλούσιος» ηχεί τουλάχιστον ειρωνικός.
Η Παγίδα της Εισφοράς Αλληλεγγύης (ΕΑΣ)
Το μεγαλύτερο αγκάθι στην τρέχουσα πολιτική είναι η ΕΑΣ. Πρόκειται για έναν φόρο πάνω στον φόρο, που επιβλήθηκε στα χρόνια των μνημονίων και παραμένει ενεργός, παρά τις υποσχέσεις για ελαφρύνσεις. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο το ύψος της εισφοράς, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αυτή «καταπίνει» τις όποιες αυξήσεις δίνονται λόγω πληθωρισμού. Για παράδειγμα, ένας συνταξιούχος που λαμβάνει 1.390 ευρώ και παίρνει μια αύξηση 3%, μπορεί τελικά να βρεθεί με λιγότερα χρήματα στην τσέπη του, καθώς η αύξηση τον οδηγεί πάνω από το όριο των 1.400 ευρώ, ενεργοποιώντας την κράτηση σε όλο το ποσό.
- Η ΕΑΣ λειτουργεί ως αντικίνητρο για την εργασία και την ασφάλιση σε υψηλές κλίμακες.
- Δημιουργεί μια αίσθηση αδικίας μεταξύ των γενεών, καθώς οι σημερινοί εργαζόμενοι βλέπουν το μέλλον τους να υπονομεύεται.
- Η έλλειψη κλιμακωτής εφαρμογής οδηγεί σε παράλογες μειώσεις καθαρών αποδοχών.
Η κριτική που ασκείται από κοινωνικούς φορείς και εργατικά συνδικάτα επικεντρώνεται στο γεγονός ότι το κράτος χρησιμοποιεί τους συνταξιούχους ως μια μόνιμη δεξαμενή άντλησης εσόδων. Η ρητορική περί «πλούσιων» λειτουργεί ως κοινωνικός αυτοματισμός, στρέφοντας τους χαμηλοσυνταξιούχους εναντίον εκείνων που λαμβάνουν κάτι παραπάνω, αποσπώντας την προσοχή από τη συνολική αποτυχία ενίσχυσης της αγοραστικής δύναμης όλων των πολιτών.
Κοινωνική Συνοχή και το Νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο
Η συζήτηση για τους «πλούσιους συνταξιούχους» δεν είναι μόνο οικονομική· είναι βαθιά πολιτική και ηθική. Ποιο είναι το κοινωνικό συμβόλαιο που προτείνει η πολιτεία; Αν η επιτυχία στην εργασία και η συνέπεια στην ασφάλιση οδηγούν σε τιμωρητική φορολόγηση στα γηρατειά, τότε το κίνητρο για νόμιμη εργασία εξασθενεί. Η μαύρη εργασία και η εισφοροδιαφυγή γίνονται ελκυστικότερες επιλογές για τους νέους, υπονομεύοντας τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του συστήματος.
«Η σύνταξη δεν είναι επίδομα, είναι δεδουλευμένο δικαίωμα. Η μετατροπή της σε εργαλείο δημοσιονομικής προσαρμογής αποτελεί διάρρηξη της εμπιστοσύνης μεταξύ πολίτη και κράτους.»
Σε μια χώρα με το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας, η στοχοποίηση των συνταξιούχων είναι μια επικίνδυνη τακτική. Οι συνταξιούχοι στην Ελλάδα συχνά αποτελούν το τελευταίο δίχτυ ασφαλείας για ολόκληρες οικογένειες, στηρίζοντας άνεργα παιδιά ή εγγόνια. Η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματός τους έχει πολλαπλασιαστικά αρνητικά αποτελέσματα στην κατανάλωση και την κοινωνική συνοχή. Η πολιτεία οφείλει να επαναπροσδιορίσει τα κριτήρια του πλούτου, λαμβάνοντας υπόψη τις πραγματικές ανάγκες διαβίωσης και όχι μόνο τους αριθμούς στους προϋπολογισμούς.
