Σε μια περίοδο που η παγκόσμια αγορά και οι πολιτικοί ηγέτες εναποθέτουν τις ελπίδες τους στην Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) ως τον από μηχανής θεό που θα αναζωογονήσει τις στάσιμες οικονομίες της Δύσης, ο νομπελίστας οικονομολόγος Χριστόφορος Πισσαρίδης έρχεται να προσφέρει μια δόση ψυχρού ρεαλισμού. Μιλώντας στο Bloomberg, ο καθηγητής του London School of Economics υποστήριξε ότι η ΑΙ, αν και μετασχηματιστική, δεν θα καταφέρει να επαναφέρει τους ρυθμούς ταχείας ανάπτυξης που γνώρισε ο δυτικός κόσμος κατά τις προηγούμενες δεκαετίες.
Η ψευδαίσθηση της άμεσης παραγωγικότητας
Ο Πισσαρίδης, γνωστός για το έργο του στα οικονομικά της εργασίας, επισημαίνει ότι υπάρχει ένα σημαντικό χάσμα ανάμεσα στην τεχνολογική δυνατότητα και την οικονομική πραγματικότητα. Ενώ η ΑΙ μπορεί να εκτελέσει εργασίες με εκπληκτική ταχύτητα, η ενσωμάτωσή της στον παραγωγικό ιστό της οικονομίας είναι μια διαδικασία αργή και επίπονη. Η ιστορία των τεχνολογικών επαναστάσεων, από τον ατμό μέχρι τον ηλεκτρισμό και το διαδίκτυο, δείχνει ότι απαιτούνται δεκαετίες προτού οι καινοτομίες μεταφραστούν σε μετρήσιμη αύξηση του ΑΕΠ.
Σύμφωνα με τον νομπελίστα, το πρόβλημα έγκειται στη δομή των σύγχρονων δυτικών οικονομιών, οι οποίες κυριαρχούνται από τον τομέα των υπηρεσιών. Σε τομείς όπως η υγειονομική περίθαλψη, η εκπαίδευση και η προσωπική φροντίδα, η ανθρώπινη παρουσία παραμένει αναντικατάστατη. Η ΑΙ μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση δεδομένων, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ποιότητα της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης, η οποία αποτελεί τον πυρήνα της αξίας σε αυτούς τους κλάδους. Κατά συνέπεια, τα κέρδη παραγωγικότητας θα είναι περιορισμένα και εντοπισμένα σε συγκεκριμένους θύλακες της οικονομίας.
Το δημογραφικό βάρος και το «Παράδοξο του Solow»
Ένας από τους βασικούς λόγους για την απαισιοδοξία του Πισσαρίδη είναι η δημογραφική κρίση. Η Δύση γερνάει με ταχείς ρυθμούς, γεγονός που ασκεί τεράστια πίεση στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης και μειώνει το εργατικό δυναμικό. Η ΑΙ θα μπορούσε θεωρητικά να καλύψει το κενό, αλλά ο Πισσαρίδης υποστηρίζει ότι οι ανάγκες μιας γηράσκουσας κοινωνίας είναι τέτοιες που απαιτούν περισσότερα χέρια και όχι απαραίτητα περισσότερους αλγορίθμους.
Επιπλέον, αναφέρεται εμμέσως στο περίφημο «Παράδοξο του Solow», την παρατήρηση ότι βλέπουμε τους υπολογιστές παντού εκτός από τα στατιστικά στοιχεία της παραγωγικότητας. Η ΑΙ μπορεί να κάνει έναν προγραμματιστή πιο γρήγορο ή έναν δικηγόρο πιο αποδοτικό στην έρευνα, αλλά αν η συνολική ζήτηση για αυτές τις υπηρεσίες δεν αυξηθεί ανάλογα, ή αν το κόστος υιοθέτησης της τεχνολογίας είναι πολύ υψηλό, η καθαρή επίδραση στην ανάπτυξη παραμένει αναιμική.
Η ανάγκη για δομικές μεταρρυθμίσεις
Ο Πισσαρίδης τονίζει ότι η εστίαση στην ΑΙ ως μοναδική λύση είναι επικίνδυνη, καθώς αποσπά την προσοχή από τις αναγκαίες δομικές μεταρρυθμίσεις. Η βελτίωση των υποδομών, η αναμόρφωση του εκπαιδευτικού συστήματος και η αντιμετώπιση των ανισοτήτων είναι εξίσου σημαντικά για τη μακροπρόθεσμη ευημερία. Η τεχνολογία είναι ένα εργαλείο, όχι μια στρατηγική από μόνη της.
Συμπερασματικά, η προειδοποίηση του Πισσαρίδη λειτουργεί ως ένα κάλεσμα για προσγείωση. Η Δύση πρέπει να μάθει να ζει με χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, εστιάζοντας περισσότερο στην ποιότητα της ζωής και στη διανομή του πλούτου που παράγει η τεχνολογία, παρά στην απατηλή καταδίωξη των διψήφιων ποσοστών ανάπτυξης του παρελθόντος. Η ΑΙ θα αλλάξει τον κόσμο, αλλά δεν θα σώσει αυτόματα την παγκόσμια οικονομία από τις ίδιες τις δομικές της αδυναμίες.
