Η τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ελληνική οικονομία προσφέρει μια εικόνα που θυμίζει το παράδοξο του Ζήνωνα: η Ελλάδα τρέχει γρηγορότερα από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, όμως ο προορισμός της πραγματικής οικονομικής σύγκλισης μοιάζει να μετατίθεται διαρκώς στο μέλλον. Παρά την εντυπωσιακή μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ και τη διατήρηση ρυθμών ανάπτυξης άνω του 2%, οι Βρυξέλλες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για δομικές αδυναμίες που δεν επιτρέπουν στην ευημερία να διαχυθεί σε ολόκληρο το κοινωνικό σώμα.
Μακροοικονομική Υπεραπόδοση και το Φάντασμα του Χρέους
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου, η Ελλάδα αναμένεται να καταγράψει ανάπτυξη 2,1% το 2024 και 2,3% το 2025, την ώρα που η υπόλοιπη Ευρώπη παλεύει με τη στασιμότητα. Η κινητήριος δύναμη παραμένει το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), το οποίο τροφοδοτεί τις επενδύσεις, καθώς και η ισχυρή τουριστική κίνηση. Το δημόσιο χρέος, αν και παραμένει το υψηλότερο στην ΕΕ ως ποσοστό του ΑΕΠ, ακολουθεί μια σταθερά πτωτική τροχιά, προσφέροντας στις αγορές το αίσθημα της ασφάλειας που είχε χαθεί την προηγούμενη δεκαετία.
Ωστόσο, η Κομισιόν επισημαίνει ότι αυτή η «λογιστική» επιτυχία δεν αρκεί. Η ελληνική οικονομία παραμένει ευάλωτη σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς, ενώ η εξάρτηση από τις εισαγωγές αγαθών και την κατανάλωση δημιουργεί ένα έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών που χρήζει προσοχής. Η δημοσιονομική πειθαρχία είναι το «εισιτήριο» για την επενδυτική βαθμίδα, αλλά η έλλειψη παραγωγικής βάσης παραμένει η αχίλλειος πτέρνα.
Το Στεγαστικό ως Κοινωνική και Οικονομική Ωρολογιακή Βόμβα
Ίσως το πιο ανησυχητικό σημείο της έκθεσης αφορά το κόστος στέγασης. Η Ελλάδα κατέχει μια θλιβερή πρωτιά: το ποσοστό των νοικοκυριών που δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγη είναι το υψηλότερο στην Ευρώπη. Η ραγδαία άνοδος των ενοικίων και των τιμών των ακινήτων, τροφοδοτούμενη από τον τουρισμό (βραχυχρόνιες μισθώσεις) και το πρόγραμμα Golden Visa, δημιουργεί ασφυκτικές συνθήκες για τη νέα γενιά.
- Περιορισμένη προσφορά κατοικιών λόγω της δεκαετούς κατασκευαστικής απραξίας.
- Αύξηση του κόστους δανεισμού που καθιστά την αγορά πρώτης κατοικίας απαγορευτική.
- Κοινωνική ανισότητα που διευρύνεται μεταξύ ιδιοκτητών και ενοικιαστών.
Η Κομισιόν προειδοποιεί ότι αν δεν υπάρξει μια συντονισμένη στεγαστική πολιτική, η Ελλάδα κινδυνεύει με περαιτέρω δημογραφική συρρίκνωση, καθώς οι νέοι αδυνατούν να δημιουργήσουν οικογένεια, ενώ η κινητικότητα του εργατικού δυναμικού εντός της χώρας περιορίζεται δραματικά.
Η Δικαιοσύνη και η Παραγωγικότητα: Τα Αόρατα Εμπόδια
Δεν είναι μόνο τα χρήματα που λείπουν, αλλά και οι θεσμοί. Η έκθεση είναι καταπέλτης για την ταχύτητα απονομής της Δικαιοσύνης στην Ελλάδα. Οι καθυστερήσεις στα δικαστήρια λειτουργούν ως «φόρος» στην επιχειρηματικότητα, αποτρέποντας σοβαρούς ξένους επενδυτές που φοβούνται την πολυετή δικαστική εμπλοκή για την επίλυση διαφορών. Χωρίς μια αποτελεσματική Δικαιοσύνη, το επιχειρηματικό περιβάλλον παραμένει ασταθές.
«Η βελτίωση της αποτελεσματικότητας του δικαστικού συστήματος είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη βελτίωση του επιχειρηματικού κλίματος και την προσέλκυση επενδύσεων υψηλής προστιθέμενης αξίας», σημειώνει η Επιτροπή.
Την ίδια στιγμή, η παραγωγικότητα της εργασίας παραμένει χαμηλή. Παρά τη μείωση της ανεργίας κάτω από το 10%, οι μισθοί παραμένουν καθηλωμένοι σε χαμηλά επίπεδα σε σύγκριση με το κόστος ζωής. Η έλλειψη επενδύσεων σε τεχνολογία και η κυριαρχία των πολύ μικρών επιχειρήσεων, που δεν μπορούν να επιτύχουν οικονομίες κλίμακας, εμποδίζουν την άνοδο του βιοτικού επιπέδου. Η σύγκλιση με την ΕΕ απαιτεί μια ριζική αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου, μακριά από τον χαμηλότατο ανταγωνισμό τιμών και προς την καινοτομία.
