Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, με το φάντασμα μιας νέας κρίσης χρέους να πλανάται πάνω από τις ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες αγορές. Σύμφωνα με την πρόσφατη ανάλυση της Forvis Mazars, η δεκαετία του «φθηνού χρήματος» έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί, αφήνοντας πίσω της ένα βουνό υποχρεώσεων που τώρα καλούνται να εξυπηρετηθούν με σημαντικά υψηλότερο κόστος. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν το χρέος είναι υψηλό –αυτό είναι δεδομένο– αλλά αν είναι βιώσιμο σε ένα περιβάλλον όπου η ανάπτυξη επιβραδύνεται και οι γεωπολιτικές εντάσεις αυξάνονται.
Το Τέλος της Ψευδαίσθησης του Δωρεάν Χρήματος
Για περισσότερα από δέκα χρόνια, οι κεντρικές τράπεζες διατήρησαν τα επιτόκια σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενθαρρύνοντας τις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις να δανείζονται αφειδώς. Η πανδημία του COVID-19 λειτούργησε ως καταλύτης, αναγκάζοντας τα κράτη να προχωρήσουν σε πρωτοφανή δημοσιονομική επέκταση για να στηρίξουν τις οικονομίες τους. Ωστόσο, η επιστροφή του πληθωρισμού ανάγκασε τη Fed και την ΕΚΤ σε μια απότομη νομισματική σύσφιξη. Όπως επισημαίνει η Forvis Mazars, αυτή η μετάβαση δημιούργησε ένα «σοκ κόστους εξυπηρέτησης».
Το συνολικό παγκόσμιο χρέος έχει ξεπεράσει τα 315 τρισεκατομμύρια δολάρια, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 330% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Το πρόβλημα εντείνεται από το γεγονός ότι πολλές χώρες πρέπει τώρα να αναχρηματοδοτήσουν τα ομόλογά τους με επιτόκια διπλάσια ή τριπλάσια από εκείνα της προηγούμενης πενταετίας. Αυτό σημαίνει ότι ένα όλο και μεγαλύτερο μέρος των κρατικών προϋπολογισμών κατευθύνεται στην πληρωμή τόκων, αντί για επενδύσεις στην παιδεία, την υγεία ή την πράσινη μετάβαση.
Η Ευρωπαϊκή Διάσταση και η Επιστροφή της Λιτότητας;
Στην Ευρώπη, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη ένταση λόγω της ενεργοποίησης των νέων δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ. Μετά από μια περίοδο χαλάρωσης, το Σύμφωνο Σταθερότητας επιστρέφει, απαιτώντας από τις χώρες με υψηλό χρέος –όπως η Ιταλία, η Γαλλία και η Ελλάδα– να επιδείξουν αυστηρή πειθαρχία. Η Forvis Mazars προειδοποιεί ότι η απότομη μείωση των ελλειμμάτων μπορεί να πνίξει την ήδη αναιμική ανάπτυξη της Ευρωζώνης, οδηγώντας σε έναν φαύλο κύκλο στασιμότητας.
- Η Γαλλία αντιμετωπίζει πιέσεις από τους οίκους αξιολόγησης λόγω του διευρυνόμενου ελλείμματος.
- Η Γερμανία, παρά το χαμηλό χρέος της, παλεύει με τη «συνταγματική τροχοπέδη» των δαπανών που εμποδίζει τις απαραίτητες υποδομές.
- Οι χώρες του Νότου παραμένουν ευάλωτες σε τυχόν αυξήσεις των spreads, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί.
Η ανάλυση υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να βασίζεται πλέον μόνο στη νομισματική πολιτική. Χρειάζονται βαθιές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα ενισχύσουν την παραγωγικότητα, η οποία παραμένει το μεγάλο ζητούμενο για τη γηραιά ήπειρο σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Εταιρικό Χρέος: Η Αθέατη Απειλή
Ενώ το δημόσιο χρέος κυριαρχεί στους τίτλους των ειδήσεων, η Forvis Mazars εστιάζει επίσης στον ιδιωτικό τομέα. Πολλές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα οι λεγόμενες «εταιρείες-ζόμπι» που επιβίωναν μόνο χάρη στα χαμηλά επιτόκια, βρίσκονται τώρα αντιμέτωπες με το φάσμα της χρεοκοπίας. Η ικανότητα των τραπεζών να απορροφήσουν αυτούς τους κραδασμούς είναι μεγαλύτερη από ό,τι το 2008, αλλά ο κίνδυνος μιας πιστωτικής ασφυξίας παραμένει υπαρκτός.
«Η κρίση χρέους του 21ου αιώνα δεν θα μοιάζει με μια ξαφνική έκρηξη, αλλά με μια αργή διάβρωση της αγοραστικής δύναμης και της επενδυτικής ικανότητας των κρατών», αναφέρει η έκθεση.
Συμπερασματικά, η Forvis Mazars δεν προβλέπει απαραίτητα μια άμεση κατάρρευση, αλλά μια μακρά περίοδο οικονομικής ευπάθειας. Η διαχείριση αυτού του χρέους απαιτεί μια λεπτή ισορροπία μεταξύ της δημοσιονομικής υπευθυνότητας και της ανάγκης για ανάπτυξη. Χωρίς μια συντονισμένη διεθνή προσπάθεια, ο κίνδυνος ενός νέου «χαμένου οικονομικού αιώνα» για ορισμένες περιοχές είναι πιο ορατός από ποτέ.
