Η ιστορία της φορολογίας είναι, σε μεγάλο βαθμό, η ιστορία της παρακολούθησης της αξίας. Από τα χωράφια της αρχαίας Αιγύπτου μέχρι τα εργοστάσια της βιομηχανικής επανάστασης, οι κυβερνήσεις πάντα αναζητούσαν να φορολογήσουν εκεί που παράγεται ο πλούτος. Σήμερα, καθώς το 2026 βρίσκει την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) να ενσωματώνεται σε κάθε πτυχή της παραγωγής, βρισκόμαστε μπροστά σε μια υπαρξιακή δημοσιονομική κρίση: Αν οι μηχανές αντικαταστήσουν τους εργαζόμενους, ποιος θα πληρώνει για τους δρόμους, τα σχολεία και την κοινωνική πρόνοια;
Η Διάβρωση της Φορολογικής Βάσης
Για δεκαετίες, το μεγαλύτερο μέρος των κρατικών εσόδων παγκοσμίως προερχόταν από τον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων και τις ασφαλιστικές εισφορές. Η έλευση της γεννητικής ΤΝ (Generative AI) απειλεί να ανατρέψει αυτή την ισορροπία. Όταν μια επιχείρηση αντικαθιστά δέκα αναλυτές δεδομένων με έναν αλγόριθμο, το κράτος χάνει δέκα φορολογούμενους. Παρόλο που η κερδοφορία της εταιρείας μπορεί να αυξηθεί, οι υπάρχοντες κώδικες εταιρικής φορολόγησης είναι γεμάτοι «παράθυρα» που επιτρέπουν τη μεταφορά κερδών σε δικαιοδοσίες με χαμηλή φορολογία.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν πρέπει να φορολογηθεί η ΤΝ, αλλά το πώς. Οι απόψεις διίστανται ριζικά, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να φοβούνται την ανάσχεση της καινοτομίας, την Ευρωπαϊκή Ένωση να πιέζει για κοινωνική δικαιοσύνη και τις αναπτυσσόμενες οικονομίες να ζητούν μερίδιο από τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την εκπαίδευση των μοντέλων.
Οι Τρεις Σχολές Σκέψης: Ρομπότ, Δεδομένα ή Υπολογιστική Ισχύς;
Η πρώτη και πιο πολυσυζητημένη πρόταση είναι ο λεγόμενος «Φόρος στα Ρομπότ», μια ιδέα που υποστηρίχθηκε θερμά από τον Bill Gates. Η λογική είναι απλή: αν ένας εργαζόμενος παράγει αξία 50.000 ευρώ και φορολογείται, μια μηχανή που κάνει την ίδια δουλειά θα πρέπει να φορολογείται αναλογικά. Ωστόσο, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι αυτό θα τιμωρούσε την αποτελεσματικότητα και θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να οριστεί τι συνιστά «ρομπότ» σε έναν κόσμο λογισμικού.
Μια δεύτερη προσέγγιση εστιάζει στα δεδομένα. Η ΤΝ τρέφεται από την ανθρώπινη δημιουργικότητα και την ψηφιακή δραστηριότητα δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Ένας «φόρος δεδομένων» θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένα είδος πνευματικών δικαιωμάτων υπέρ του κοινωνικού συνόλου. Αυτό θα ανάγκαζε τους τεχνολογικούς κολοσσούς να πληρώνουν για την «πρώτη ύλη» που εξορύσσουν δωρεάν από το διαδίκτυο.
Τέλος, υπάρχει η πρόταση για φορολόγηση της υπολογιστικής ισχύος (compute tax). Με βάση την κατανάλωση ενέργειας και τη χρήση των GPU, οι αρχές θα μπορούσαν να επιβάλλουν τέλη ανάλογα με το μέγεθος και την ένταση των μοντέλων ΤΝ. Αυτό θα είχε και το πρόσθετο όφελος του περιορισμού του περιβαλλοντικού αποτυπώματος των τεράστιων data centers.
Ο Κίνδυνος των «Ψηφιακών Παραδείσων»
Όπως συνέβη και με την παραδοσιακή φορολογία των πολυεθνικών, ο μεγαλύτερος εχθρός οποιασδήποτε μεταρρύθμισης είναι ο διεθνής ανταγωνισμός. Αν η Γαλλία ή η Γερμανία επιβάλλουν υψηλούς φόρους στην ΤΝ, οι εταιρείες ενδέχεται να μεταφέρουν τους διακομιστές τους σε χώρες που προσφέρουν «φορολογική ασυλία αλγορίθμων». Ο ΟΟΣΑ προσπαθεί να θεσπίσει ένα παγκόσμιο πλαίσιο, αλλά οι γεωπολιτικές εντάσεις μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας καθιστούν μια τέτοια συμφωνία εξαιρετικά δύσκολη.
«Δεν μπορούμε να χρηματοδοτήσουμε τον 21ο αιώνα με ένα φορολογικό σύστημα του 19ου αιώνα που βασίζεται αποκλειστικά στη φυσική παρουσία και την ανθρώπινη εργασία», δηλώνει κορυφαίος οικονομολόγος του ΔΝΤ.
Συμπερασματικά, η συζήτηση για τη φορολόγηση της ΤΝ είναι στην πραγματικότητα μια συζήτηση για το νέο κοινωνικό συμβόλαιο. Αν η ΤΝ πρόκειται να δημιουργήσει πρωτοφανή πλούτο, η κοινωνία πρέπει να αποφασίσει πώς αυτός ο πλούτος θα διανεμηθεί, προτού η δημοσιονομική βάση των κρατών καταρρεύσει κάτω από το βάρος της αυτοματοποίησης.
