Σε μια κίνηση που σηματοδοτεί το τέλος μιας σύντομης περιόδου νομισματικής ανάπαυλας, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) ανακοίνωσε την Πέμπτη την αύξηση των βασικών επιτοκίων της κατά 25 μονάδες βάσης, φέρνοντας το κύριο επιτόκιο αναχρηματοδότησης στο 2,25%. Πρόκειται για την πρώτη αύξηση από το φθινόπωρο του 2023, μια απόφαση που αντικατοπτρίζει την έντονη ανησυχία της Φρανκφούρτης για την αναζωπύρωση του πληθωρισμού, ο οποίος τροφοδοτείται από τις γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή και συγκεκριμένα από την κλιμάκωση της σύγκρουσης στο Ιράν.

Η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου, υιοθέτησε έναν αποφασιστικό, αν και προσεκτικό τόνο. «Η σταθερότητα των τιμών είναι η απόλυτη εντολή μας», δήλωσε, υπογραμμίζοντας ότι οι δευτερογενείς επιπτώσεις από τις τιμές της ενέργειας απειλούν να παγιώσουν τον πληθωρισμό πάνω από τον στόχο του 2% για το 2026. Η κίνηση αυτή αιφνιδίασε μέρος των αγορών, οι οποίες ήλπιζαν σε μια παρατεταμένη περίοδο σταθερότητας για να στηριχθεί η εύθραυστη ανάπτυξη της Ευρωζώνης.

Ο Παράγοντας του Ιράν και το Ενεργειακό Σοκ

Η βασική αιτία πίσω από αυτή τη στροφή είναι η δραματική άνοδος των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Η πρόσφατη εμπλοκή του Ιράν σε μια διευρυμένη περιφερειακή σύγκρουση έχει προκαλέσει φόβους για κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου. Οι τιμές του Brent ξεπέρασαν τα 110 δολάρια το βαρέλι μέσα σε λίγες εβδομάδες, ανατρέποντας τους υπολογισμούς των οικονομολόγων της ΕΚΤ που προέβλεπαν αποκλιμάκωση του κόστους ζωής.

Για την Ευρώπη, η οποία εξακολουθεί να προσπαθεί να απεξαρτηθεί πλήρως από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων, αυτό το νέο ενεργειακό σοκ λειτουργεί ως ένας «φόρος στην κατανάλωση». Η ΕΚΤ φοβάται ότι αν δεν δράσει τώρα, οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό θα αποσυνδεθούν, οδηγώντας σε ένα σπιράλ αυξήσεων μισθών και τιμών που θα είναι πολύ πιο δύσκολο να ελεγχθεί αργότερα. Η σημερινή αύξηση είναι μια προσπάθεια να «προληφθεί το κακό» πριν η ακρίβεια διαβρώσει πλήρως το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.

Οι Επιπτώσεις στον Ευρωπαϊκό Νότο και την Ελλάδα

Η απόφαση της ΕΚΤ δεν είναι χωρίς κινδύνους, ειδικά για τις χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία. Η αύξηση των επιτοκίων σημαίνει αυτόματα υψηλότερο κόστος δανεισμού για το κράτος, αλλά και για τους ιδιώτες. Τα στεγαστικά δάνεια με κυμαινόμενο επιτόκιο θα δουν τις δόσεις τους να αυξάνονται ξανά, πιέζοντας περαιτέρω τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς που ήδη πλήττονται από τις τιμές στα σούπερ μάρκετ.

Στην Ελλάδα, οι τράπεζες αναμένεται να μετακυλήσουν την αύξηση στα επιτόκια χορηγήσεων σχεδόν άμεσα, ενώ τα επιτόκια καταθέσεων παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα, διευρύνοντας το περιθώριο κέρδους τους. Ωστόσο, υπάρχει η ανησυχία ότι η αυστηρότερη νομισματική πολιτική θα μπορούσε να φρενάρει τις επενδύσεις και την οικοδομική δραστηριότητα, που αποτελούν βασικούς πυλώνες της ελληνικής ανάπτυξης τα τελευταία χρόνια. Η κυβέρνηση καλείται τώρα να ισορροπήσει τη δημοσιονομική πειθαρχία με την ανάγκη στήριξης των ευάλωτων στρωμάτων απέναντι στο νέο κύμα ακρίβειας.

Μια Λεπτή Ισορροπία μεταξύ Ύφεσης και Πληθωρισμού

Το μεγάλο ερώτημα για τους επόμενους μήνες είναι αν η ΕΚΤ θα συνεχίσει τις αυξήσεις ή αν αυτή ήταν μια μεμονωμένη κίνηση «σήματος». Η ευρωπαϊκή οικονομία δείχνει σημάδια κόπωσης, με τη γερμανική βιομηχανία να παλεύει με το υψηλό ενεργειακό κόστος και την Κίνα να παρουσιάζει χαμηλότερη ζήτηση για ευρωπαϊκά προϊόντα. Ο κίνδυνος του στασιμοπληθωρισμού —δηλαδή της οικονομικής στασιμότητας σε συνδυασμό με υψηλό πληθωρισμό— είναι πλέον ορατός.

Η Κριστίν Λαγκάρντ ξεκαθάρισε ότι οι μελλοντικές αποφάσεις θα εξαρτηθούν από τα δεδομένα (data-dependent). Αυτό σημαίνει ότι κάθε συνεδρίαση της ΕΚΤ από εδώ και στο εξής θα είναι «ζωντανή» και οι αγορές θα πρέπει να προσαρμοστούν σε μια νέα πραγματικότητα όπου το φθηνό χρήμα ανήκει οριστικά στο παρελθόν. Η πρόκληση για τη Φρανκφούρτη είναι να δαμάσει τον πληθωρισμό χωρίς να σπρώξει την Ευρωζώνη σε μια βαθιά ύφεση, μια άσκηση ισορροπίας σε τεντωμένο σχοινί, ενώ οι γεωπολιτικοί άνεμοι πνέουν με ένταση.

  • Η αύξηση κατά 25 μονάδες βάσης φέρνει το επιτόκιο στο 2,25%.
  • Η κρίση στο Ιράν αποτελεί τον κύριο καταλύτη για την άνοδο των τιμών ενέργειας.
  • Ανησυχίες για το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους στις χώρες του Νότου.
  • Η ΕΚΤ προειδοποιεί για πιθανές νέες αυξήσεις αν ο πληθωρισμός δεν υποχωρήσει.