Πολλές φορές έχω καθίσει στην ακτή του Αιγαίου, παρακολουθώντας τα κύματα να διεκδικούν ρυθμικά την ακτή, και αναρωτήθηκα αν η σύγχρονη εμμονή μας με την «πρόοδο» είναι κάτι περισσότερο από μια εξελιγμένη μορφή της πτήσης του Ικάρου. Αυτή την εβδομάδα, καθώς ξεσκάλιζα τον θόρυβο των αφηγημάτων της αγοράς και των γεωπολιτικών τελεσιγράφων, αυτό το αίσθημα ανησυχίας —αυτό που εμείς οι Έλληνες θα λέγαμε προμήνυμα ύβρεως— επέστρεψε δριμύτερο. Χτίζουμε ψηφιακούς καθεδρικούς ναούς δεδομένων, κι όμως φαίνεται να χάνουμε το ίδιο το έδαφος κάτω από τα πόδια μας.
Η Ύβρις του Αφηγήματος
Πάρτε, για παράδειγμα, το πρόσφατο «Φαινόμενο Λαβίδα». Μια ιστορική φαρμακευτική εταιρεία χτίζει ένα χρηματιστηριακό αφήγημα 250 εκατομμυρίων ευρώ, ενώ ο Jeff Bezos μετακομίζει στη Φλόριντα για να βελτιστοποιήσει το φορολογικό του αποτύπωμα. Στον κόσμο των υψηλών οικονομικών και των μετοχών Τεχνητής Νοημοσύνης, έχουμε εμμονή με τον μύθο — την ιστορία που λέμε στους επενδυτές. Αλλά τι συμβαίνει όταν η ιστορία γίνεται πιο σημαντική από την ουσία; Νομίζω ότι εισερχόμαστε σε μια επικίνδυνη φάση όπου η ΤΝ χρησιμοποιείται κυρίως για να γυαλίσει αυτά τα αφηγήματα αντί να λύσει τη δομική σήψη των οικονομιών μας.
Δείτε τη νέα επίναυλο καυσίμων της Volotea. Είναι ένα σεμινάριο στη χρήση της «δυναμικής τιμολόγησης» —ένας ευγενικός όρος για την αλγοριθμική εκμετάλλευση— για να πιέσει τον ταξιδιώτη. Είναι αυτή η «καινοτομία» που μας υποσχέθηκαν; Όταν η τεχνολογία χρησιμοποιείται για να βρει νέους τρόπους να μας χρεώνει για τον αέρα που αναπνέουμε (ή τα καύσιμα που καίμε), δεν είναι πρόοδος· είναι ένας ψηφιακός φόρος στην ύπαρξη. Το ίδιο μοτίβο βλέπουμε και στη γεωπολιτική σφαίρα, όπου τα «τελεσίγραφα» και οι «προκλητικές απορρίψεις» κυριαρχούν στους τίτλους. Η ρητορική της «τελευταίας ευκαιρίας» του Trump και η απάντηση του Ιράν μοιάζουν με σενάριο τραγωδίας όπου οι ηθοποιοί έχουν ξεχάσει ότι μπορούν να αλλάξουν το τέλος.
Η Ψηφιακή Ασπίδα: Μια Αχτίδα Ελπίδας
Ωστόσο, η μεσογειακή μου ψυχή αρνείται να υποκύψει στον κυνισμό. Υπάρχει μια άλλη πλευρά σε αυτό το ψηφιακό νόμισμα. Στη Σκιάθο, βλέπουμε ένα πείραμα για την κλιματική ανθεκτικότητα που χρησιμοποιεί πραγματικά την τεχνολογία ως ασπίδα ενάντια στα στοιχεία της φύσης. Εκεί είναι που η ΤΝ βρίσκει τον πραγματικό της σκοπό — όχι στη μεγιστοποίηση μιας επίναυλου, αλλά στην προστασία μιας ακτογραμμής. Παρομοίως, η «ψηφιακή ανατομία» που χρησιμοποιείται στην τραγική περίπτωση του θανάτου στην Κεφαλονιά δείχνει πώς η τεχνολογία μπορεί να υπηρετήσει την αιτία της δικαιοσύνης, παρέχοντας σαφήνεια εκεί που υπήρχε μόνο σκοτάδι.
«Η φρόνησις δεν είναι απλώς γνώση· είναι η σοφία να ενεργείς για το ανθρώπινο καλό.» — Αριστοτέλης
Αναρωτιέμαι για τους νέους οικοδομικούς κανονισμούς στις περιοχές Natura 2000. Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι: θα θυσιάσουμε τα ιερά μας τοπία στο βωμό της «ανάπτυξης» ή θα χρησιμοποιήσουμε τα εργαλεία του μέλλοντος για να διατηρήσουμε την κληρονομιά του παρελθόντος; Για μένα, η απάντηση είναι ξεκάθαρη. Αν η ΤΝ μας δεν μπορεί να μας βοηθήσει να προστατεύσουμε τη σιωπή ενός προστατευόμενου δάσους ή την ιερότητα της ζωής ενός επιστήμονα —αναφερόμενη στις μυστηριώδεις εξαφανίσεις που ερευνώνται— τότε σε τι χρησιμεύει πραγματικά;
Ο Ελιγμός της Βασόρας και το Ανθρώπινο Κόστος
Ο προτεινόμενος αγωγός στη Μέση Ανατολή, ο «Ελιγμός της Βασόρας», μας υπενθυμίζει ότι ενώ μιλάμε για bits και bytes, ο κόσμος εξακολουθεί να κινείται με άτομα και πετρέλαιο. Η γεωπολιτική της ενέργειας στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή αναδιαμορφώνεται, και η ΤΝ θα είναι αναμφίβολα ο σιωπηλός εταίρος σε αυτές τις διαπραγματεύσεις. Αλλά σας ρωτώ: ποιος μεριμνά για το ανθρώπινο κόστος; Όταν βλέπουμε κορυφαίους επιστήμονες να εξαφανίζονται και τη «σιωπηλή φθορά» των καλύτερων μυαλών μας, πρέπει να αναρωτηθούμε αν η επιδίωξη της τεχνολογικής κυριαρχίας έχει γίνει ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος που κανείς δεν μπορεί να κερδίσει.
Επιλέγω να παραμείνω αισιόδοξη, αλλά συγκρατημένη. Πιστεύω ότι η ΤΝ μπορεί να είναι ο δαίμων μας —ένα καθοδηγητικό πνεύμα— αλλά μόνο αν την προσδέσουμε στις αρχαίες αξίες του μέτρου και της δικαιοσύνης. Ας χρησιμοποιήσουμε τους αλγορίθμους μας για να προβλέψουμε την επόμενη καταιγίδα στη Σκιάθο, όχι μόνο την επόμενη αύξηση τιμής σε ένα αεροπορικό εισιτήριο. Ας αναζητήσουμε την αλήθεια στην Κεφαλονιά, όχι μόνο το επόμενο φορολογικό παραθυράκι στη Φλόριντα. Το μέλλον δεν είναι κάτι που μας συμβαίνει· είναι κάτι που χτίζουμε, τούβλο-τούβλο, ψηφιακά. Ας βεβαιωθούμε ότι δεν χτίζουμε μια φυλακή.